Portaal  |
Verkeer & Vervoer |
| Metro | ||||
|
||||
| Aandrijving | elektromotor | |||
| Periode | vanaf tweede helft 19de eeuw | |||
| Snelheid | tot ca. 120 km/h | |||
| Beschikbaarheid | openbaar vervoer | |||
| Infrastructuur | rails | |||
| Doelgroep | stedelijk en regionaal vervoer | |||
|
||||
Een metro (ook wel ondergrondse of stadsspoorweg) is een vorm van openbaar spoorwegvervoer in grote steden of agglomeraties die gebruik maakt van een conflictvrije baan (ongelijkvloerse kruisingen). Dat betekent dat de lijn meestal is aangelegd in een tunnel of op een viaduct. De metro kenmerkt zich door een hoge rijfrequentie en een grote reizigerscapaciteit en houdt zowel wat betreft snelheid als stationsafstand en zwaarte van het materieel ongeveer het midden tussen trein en tram.
Inhoud |
De eerste metro ter wereld reed in Londen; de lijn werd op 10 januari 1863 geopend. Deze eerste metro, in het Verenigd Koninkrijk 'Underground' genoemd, werd getrokken door een stoomlocomotief. De overstap naar elektriciteit werd al snel gemaakt omdat de stoom en het roet de stations en de reizigers bevuilden. Op het Europese vasteland reed de eerste metro in 1875 in Constantinopel (Istanboel), de hoofdstad van het Ottomaanse Rijk [1]. Daarna volgde in 1896 Boedapest, en in 1900 de Parijse métropolitain.
De eerste ondergrondse spoorlijn in Londen kreeg de naam Metropolitan Railway ("grootstedelijke spoorweg"), naar de maatschappij die de lijn bouwde. Ook de andere lijnen, alle gebouwd door particuliere bedrijven, kregen hun eigen naam. Thans is het hele Londense systeem in handen van een enkel bedrijf, London Transport, en Metropolitan Line is de naam van van de oudste lijn van het systeem.
Naar het voorbeeld van de Londense Metropolitan werd de ondergrondse in Parijs Chemin de Fer Métropolitain genoemd, kortweg métro. Hierdoor ontwikkelde de term zich van eigennaam tot de benaming van het vervoermiddel. Ook het Nederlandse woord metro, zonder accent op de e en met de klemtoon op de eerste lettergreep, is afgeleid van het Parijse métro(politain).
Hoewel het woord metro zijn oorsprong dus in Londen vindt, zullen de Londenaren dat woord zelf nooit gebruiken. De officiële Londense benaming is Underground en in de volksmond zegt men the Tube.
De naam van metrosystemen kan verschillen per taal, en zelfs per stad. Zo spreekt men in New York over de subway (maar in de Amerikaanse hoofdstad Washington weer van metro), in de Duitstalige landen van U-Bahn (Untergrundbahn) en in Japan "chikatetsu" (地下鉄, letterlijk vertaald "metaal onder de grond"). In Nederland werd aanvankelijk ook wel van "stadsspoorweg" gesproken, maar dat begrip is in onbruik geraakt. Het Afrikaans heeft wel een eigen benaming voor metro ontwikkeld: moltrein, hoewel Zuid-Afrika en Namibië zelf geen ondergrondse hebben.
Er zijn twee soorten metro's: metro's op spoorrails en metro's op luchtbanden. De metro op gewone rails is de bekendste en oudste vorm. De bandenmetro's zijn echter in opkomst, vooral in steden in Frankrijk zoals Parijs, Rijsel, Lyon en Marseille.
De eerste Londense metro reed met een stoomlocomotief. Tegenwoordig rijden alle metro's op elektriciteit, veelal 750V gelijkspanning. In Italië, Spanje en Azië worden metro's veelal gevoed door een bovenleiding. Om bouwkosten bij tunnelbouw te besparen wordt meestal in plaats van bovenleiding gebruikgemaakt van een derde rail. Meestal wordt het systeem toegepast waar een sleepstuk aan de onderkant langs gaat. Bij oudere systemen wordt de stroom ook wel eens afgenomen aan de zijkant of bovenkant van de derde rail. Bij de Londense metro is er ook een speciale vierde rail voor de retourstroom die normaliter door de rails gaat.
De maximumsnelheid die een metrotrein kan halen varieert tussen de 60 en de 120 km/h. 70 Ã 80 km/h als maximumsnelheid is de modus.
Of een metro te gebruiken is door gehandicapten, hangt vaak geheel af van de aanwezigheid van een lift op het metrostation. Een metro heeft in principe wel altijd een gelijkvloerse instap.
De Wuppertaler Schwebebahn, een monorail in Wuppertal, staat niet op de rails maar hangt aan de rails boven de weg of rivier. Hierdoor kent de Schwebebahn geen gelijkvloerse kruisingen en mag het systeem een metro genoemd worden. Ook de Dorfbahn Serfaus, hoewel eigenlijk geen metro, is in Europa uniek doordat de treinen zweven op luchtkussens.
In Nederland dient de uitvoerder van een metrodienst zich te houden aan het Metroreglement uit 1981. Dit is gebaseerd op de bepalingen over stadsspoorwegen in de Locaalspoor- en Tramwegwet uit 1900.
In de Benelux zijn er drie steden met een metronetwerk:
De metro heeft relatief laat zijn intrede in de Lage Landen gedaan. Dat kwam vooral door de geringere omvang van de steden, het bestaan van een uitgebreid tramnetwerk en de vrij goede bereikbaarheid, waardoor er lange tijd geen noodzaak was voor een duur en ingrijpend vervoermiddel als de metro. Pas door de snelle groei van de steden in de twintigste eeuw en de spectaculaire opkomst van de auto vanaf de jaren 50, waardoor de bereikbaarheid snel verslechterde, ontstond de behoefte aan een snel en betrouwbaar stadsvervoermiddel voor de wat grotere afstanden: de metro.
Desondanks bleef het aanleggen van een metronetwerk op veel plaatsen een te kostbare aangelegenheid. Daarom werden in een aantal steden ondergrondse trambanen aangelegd, in België premetro genoemd. Deze zijn te vinden in:
Verdere plannen voor andere steden werden opgeborgen vanwege de enorme kosten en overlast voor omwonenden die de bouw met zich meebrengen.
In Utrecht werd in plaats van een volwaardige metro gekozen voor een sneltram: de Utrechtse sneltram. Ook delen van het Rotterdamse en Amsterdamse metronetwerk (resp. 8,4 en 9,8 kilometer) zijn uitgevoerd als sneltram.
Het RandstadRail-netwerk tussen Den Haag, Rotterdam en Zoetermeer is eveneens te beschouwen als een sneltram, maar het deel vanaf de tramtunnel in Den Haag naar Zoetermeer en de Krakeling in Zoetermeer voldoet aan de definitie van metro. RandstadRail sluit in Den Haag via de Netkous aan op het Haagse tramnetwerk en (naar verwachting vanaf medio 2010) in Rotterdam via het Statenwegtracé op de Rotterdamse metro .
 |
Portaal Openbaar vervoer |
Bronnen, noten en/of referenties:
 |
Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Metro op Wikimedia Commons. |
| Vervoermiddelen |
|---|
|
auto · autobus · boot / schip · bromfiets · fiets · handbike · helikopter · kabelbaan · koets · lift · metro · motorfiets · onderzeeboot · rolstoel · snorfiets · scheepslift · scooter · scootmobiel · slee · ski's · step · tractor · trolleybus · tram · trein · vrachtauto · vliegtuig |
