Constantijn XI
1404-1453
Mede-despoot van de Morea
Periode	1443-1449
Voorganger	Thomas
Opvolger	Thomas en Demetrios II
Keizer van Byzantium
Periode	1449-1453
Voorganger	Johannes VIII
Opvolger	--
Vader	Manuel II
Moeder	Helena Dragaš
Dynastie	Paleologen

Constantijn XI Palaiologos Dragases (Grieks: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος Δραγάσης, Kōnstantinos Palaiologos Dragasēs) (Constantinopel, 9 februari 1404 – aldaar, 30 mei 1453) was van 1449 tot 1453 de laatste keizer van Byzantium.

Constantijn was de zoon van keizer Manuel II Palaiologos en Helena Dragaš, dochter van de Servische vorst Constantijn Dragaš. Hij was vanaf 1428 mede-despoot van Morea in Zuid-Griekenland geweest en had in 1448 moeten toezien hoe Morea door Murad II binnengevallen en in de as gelegd werd. Er werd vrede getekend, maar Morea moest schatting betalen. In 1448 stierf keizer Johannes VIII zonder kinderen en werd Constantijn geroepen het purper te dragen. Behoudens Morea was er van het rijk alleen nog de hoofdstad over, te midden van uitgestrekte Turkse gebieden.

Constantijn wierp zich met veel energie op de verdediging van zijn stad met de vage hoop dat er uit het Westen hulp zou komen opdagen. Na de dood van Murad II in februari 1451 kwam diens energieke zoon Mehmet II op de Osmaanse troon, en daarmee was het einde van Byzantium nabij.

Constantijn probeerde op het laatste moment nog een vereniging van de kerken tot stand te brengen. Dit stuitte op de woede van de bevolking die hier geen voorstander van was na alle ellende die het Westen en vooral de paus veroorzaakt had. Bovendien was de toenmalige paus Nicolaas V (1447-1455) niet in staat om veel uit te richten. De vorsten van het Westen waren veel meer geïnteresseerd in hun onderlinge ruzies, zoals de eindfase van de Honderdjarige Oorlog, of zij wilden het Romeinse keizerrijk herstellen, zoals Alfons V van Aragón en Napels.

Ofschoon de verdedigingswerken in prima staat waren, waren zij niet in staat de belegering door de Turken te doorstaan met hun nieuwste artillerie. Op 29 mei 1453 vierden de Christenen, Grieken zowel als Latijnen, hun laatste dienst in de Hagia Sophia. De volgende dag kwam het einde. Constantijn sneuvelde op de vestingwerken zoals hij gewild had.

Het Romeinse Rijk was hiermee na 21 eeuwen ten einde, hoewel Morea en Trebizonde het nog een paar jaar volhielden (respectievelijk tot 1460 en 1461). De laatste opvolger van Julius Caesar en Augustus (eretitels van de (Oost-)Romeinse keizers), was definitief gevallen. Over de laatste verblijfplaats van zijn stoffelijke overschotten doen de meest wilde verhalen de ronde.

Hoewel Mehmet II zijn troepen beloofd had dat zij de stad gedurende drie dagen onbelemmerd mochten plunderen, maakte hij daar, uit respect voor de in de strijd gevallen Constantijn, na de eerste dag al een einde aan. Hierna deed Mehmet II zijn plechtige intrede. Hij reed op een wit paard langs de oude hoofdweg naar de Hagia Sophia, de kathedraal van Constantinopel. Daar aangekomen steeg hij af, en knielde op de grond. Hij nam een hand aarde en sprenkelde dit als een symbool van nederigheid over zijn tulband. Hierna betrad hij de Hagia Sophia en verklaarde hij de stad tot hoofdstad van zijn Turkse Rijk. De Hagia Sophia, de meest imposante kerk op aarde, werd een moskee. Atatürk, de stichter van het hedendaagse Turkije, heeft de Hagia Sopfia (Aya Sofia) onttrokken aan iedere vorm van religieuze eredienst. Het 'negende wereldwonder' is sinds 1923 een museum.

Voor meer mediabestanden zie de categorie Konstantinos XI Palaiologos van Wikimedia Commons.